Bóng đá có từ khi nào luôn là câu hỏi khơi gợi sự tò mò của hàng triệu người hâm mộ trên khắp thế giới. Khi trái bóng tròn lăn trên sân cỏ mỗi cuối tuần, ít ai nghĩ rằng môn thể thao tưởng chừng hiện đại này lại có lịch sử kéo dài hàng nghìn năm. Từ những trò chơi mang tính nghi lễ, huấn luyện quân sự thời cổ đại cho đến các giải đấu chuyên nghiệp trị giá hàng tỷ đô la ngày nay, bóng đá đã trải qua một hành trình phát triển đầy biến động và đáng kinh ngạc.
Bóng đá có từ khi nào? Nguồn gốc bóng đá: Hành trình từ cổ đại đến hiện đại
Để trả lời đầy đủ câu hỏi bóng đá có từ khi nào, chúng ta cần nhìn nhận lịch sử của môn thể thao này như một quá trình kế thừa và hoàn thiện, chứ không gói gọn trong một cột mốc duy nhất. Bóng đá hiện đại là kết quả của sự giao thoa giữa nhiều hình thức chơi bóng khác nhau xuất hiện ở nhiều nền văn minh.
Thời cổ đại (Trước Công nguyên)
Theo Bongdaso, nhiều tài liệu lịch sử và nghiên cứu khảo cổ đã chứng minh rằng các trò chơi dùng chân để điều khiển bóng đã xuất hiện từ hơn 2.000 năm trước.
Túc cầu – tiền thân bóng đá tại Trung Quốc
Theo ghi nhận của FIFA, hình thức bóng đá sơ khai nhất được công nhận chính là túc cầu, xuất hiện tại Trung Quốc vào thời nhà Hán (khoảng thế kỷ II – III TCN). Đây là cột mốc thường được nhắc đến nhiều nhất khi bàn về bóng đá có từ khi nào.
Túc cầu ban đầu được sử dụng như một bài tập rèn luyện thể lực cho binh lính. Người chơi dùng chân đá quả bóng làm từ da, bên trong nhồi lông thú, nhằm đưa bóng vào một khung tròn nhỏ treo giữa hai cột tre. Luật chơi nghiêm cấm sử dụng tay, thể hiện khá rõ nguyên lý cơ bản của bóng đá hiện đại.
Episkyros và Harpastum tại châu Âu cổ đại
Tại Hy Lạp cổ đại, trò chơi Episkyros khá phổ biến, trong khi người La Mã phát triển Harpastum. Tuy nhiên, các môn này cho phép dùng tay và mang tính đối kháng cao, gần với bóng bầu dục ngày nay hơn là bóng đá. Dẫu vậy, chúng vẫn cho thấy sự lan rộng của các trò chơi với bóng tại châu Âu và đóng vai trò nền tảng cho sự phát triển sau này.
Trò chơi bóng trong các nền văn minh châu Mỹ
Ở Trung Mỹ, các nền văn minh Maya và Aztec đã tổ chức những trò chơi bóng mang tính nghi lễ từ hơn 3.000 năm trước. Người chơi sử dụng hông, đầu gối hoặc khuỷu tay để đưa bóng cao su qua vòng đá. Dù khác biệt về luật lệ, các trò chơi này cho thấy niềm đam mê với trái bóng là hiện tượng mang tính toàn cầu.
Thời trung đại: Bóng đá đường phố tại Anh
Nếu thời cổ đại trả lời phần nào câu hỏi bóng đá có từ khi nào, thì nước Anh thời trung đại lại là nơi đặt nền móng cho bóng đá hiện đại.
“Mob football” – bóng đá đám đông
Theo tham khảo từ những người tham gia wap bongdaso, vào khoảng thế kỷ IX, tại Anh xuất hiện hình thức chơi bóng được gọi là “mob football”. Các trận đấu thường diễn ra giữa hai làng, không giới hạn số người tham gia và gần như không có luật lệ rõ ràng. Mục tiêu duy nhất là đưa bóng về phía địa điểm của đối phương bằng mọi cách.
Chính vì tính chất bạo lực, nhiều vị vua Anh như Edward II (năm 1314) đã ban hành lệnh cấm trò chơi này. Tuy nhiên, sức hút của bóng đá vẫn tồn tại mạnh mẽ trong đời sống dân gian.
Nhu cầu chuẩn hóa luật chơi
Việc mỗi địa phương chơi bóng theo một cách khác nhau khiến các trận đấu giao hữu gần như không thể thống nhất. Chính điều này tạo ra nhu cầu cấp thiết về một bộ luật chung – yếu tố then chốt dẫn đến sự ra đời của bóng đá hiện đại.
Thời kỳ hiện đại: Bóng đá chính thức ra đời
Khi nói đến bóng đá có từ khi nào theo nghĩa hiện đại, hầu hết các nhà nghiên cứu đều thống nhất một mốc thời gian quan trọng.
Năm 1863 – Cột mốc lịch sử của bóng đá hiện đại
Ngày 26/10/1863, đại diện các trường học và câu lạc bộ tại London đã họp tại quán Freemasons’ Tavern và thành lập Hiệp hội Bóng đá Anh (The Football Association – FA). Đây được xem là thời điểm bóng đá hiện đại chính thức ra đời.
Ebenezer Cobb Morley – người được coi là “cha đẻ” của bóng đá hiện đại – đã soạn thảo 13 điều luật đầu tiên. Những quy định này tách biệt hoàn toàn bóng đá với bóng bầu dục, đặc biệt là việc cấm dùng tay chơi bóng (ngoại trừ thủ môn).
Quá trình hoàn thiện luật bóng đá
Sau năm 1863, bóng đá tiếp tục được điều chỉnh để trở nên hấp dẫn và công bằng hơn:
- Luật việt vị: Ban đầu yêu cầu có ít nhất 3 cầu thủ đối phương đứng dưới, đến năm 1925 giảm xuống còn 2, giúp tăng số bàn thắng.
- Khung thành: Năm 1875, xà ngang gỗ thay thế dây thừng; đến 1891, lưới được bổ sung.
- Trọng tài và phạt đền: Trọng tài chính thức xuất hiện trên sân từ năm 1891, cùng với sự ra đời của quả phạt đền.
Những cải tiến này góp phần đưa bóng đá trở thành môn thể thao có luật lệ rõ ràng, dễ phổ biến và mang tính cạnh tranh cao.
Câu hỏi bóng đá có từ khi nào không có một đáp án duy nhất. Nếu xét về nguồn gốc sơ khai, bóng đá đã xuất hiện từ thời cổ đại với túc cầu Trung Quốc cách đây hơn 2.000 năm. Nhưng nếu nói đến bóng đá hiện đại – môn thể thao có luật lệ chuẩn hóa, hệ thống thi đấu và tổ chức chuyên nghiệp – thì năm 1863 tại Anh chính là cột mốc quan trọng nhất.
Trải qua hàng nghìn năm tiến hóa, bóng đá ngày nay không chỉ là một môn thể thao, mà còn là một phần không thể thiếu của văn hóa toàn cầu, kết nối hàng tỷ con người bằng niềm đam mê chung với trái bóng tròn.
